حسن بن محمد بن حسن قمى ( مترجم : قمي )
57
تاريخ قم ( فارسي )
رساتيق و طساسيج قم كرده است برين صورت : طسوج لنجرود ، طسوج رودابانى ، طسوج ابرشتجان ، طسوج سراجه ، طسوج قمرود ، طسوج رودبار ، طسوج وازه كرود ، رستاق جبل ، رستاق ساوه ، رستاق خوى ، شقّ ميلاد جرد ، شقّ آبه ، طسوج فيستين ، طسوج جزستان ، رستاق انار ، رستاق جاست ، رستاق قاسان ، و از طسوج روذه دو ديه نى و چهار تخت آباد ، و از رستاق فراهان ، طسوج فراهان ، طسوج كوزدر ، طسوج دور آخر ، و از رستاق ورّه ، طسوج جهرود ، طسوج جوزه ، طسوج جركان ، طسوج ارونده جرد ، رستاق طبرش داخل و خارج ، طسوج وزواه و تفسير رستاق بحيازه كرده است يعنى دو سه ناحيت كه بجنب يك ديگر باشند و اسم رستاق بر مجموع آن جارى گردانند و گويند رستاق فلان و تفسير طسوج بناحيت كردهاند و حمزه در كتاب اصفهان ياد كرده است كه تكوير قم بر چهار رستاقست از جمله رساتيق اصفهان و چند ديه ديگر از ديگر رستاقهاى اصفهان و بيشترين آن ديههاى از رستاق قاسان و تيمرهاند و رستاقهاى ديگر از همدان و نهاوند و از رى با وجود آنك بنزديك قم است هيچ چيز از آن با قم اضافت نكردهاند سبب آنك بيابانها و شورستانها ميان قم و رى واقعاند و ديههاى ايشان به يكديگر متصل نبوده و نيست ، رستاقهاى چهارگانهء اصفهانى رستاق كميدان ، رستاق انار بار ، رستاق ورّه ، رستاق ساوه و مراد برستاق ساوه شهر ساوه نيست كه از كورهء همدانست بلكه غير آنست و اليوم شهريست كه آن را ميلادجرد ميخوانند و اين دو رستاق ساوه ميخوانند يكى از رستاق اصفهان بوده است و آن ديگر از همدان و حدّ اين هر دو رستاق به يكديگر متصل است و هر دو را ساوه ميخوانند و فرق ميان ايشان باصفهان و همدانست و چنين گويند كه ساوهء اصفهان و ساوهء همدان و مثل اين بسيارست چنانچ دو رستاق دستبى [ 1 ] كه يكى را دستبى رى ميخوانند و آن ديگر را دستبى همدان و هر دو را موسى بن بغا جمع كرد و هر دو را يك كوره گردانيد و غزوين [ 2 ] نام نهاد و عدد ديههاى اين رساتيق چهارگانه بقم بر وجهى كه مثبتست در كتاب ريوع و در ديوان فارسى و در دستورات قديمه سيصد و چهل و سه ديهاند و بيست و سه طسوج : [ 3 ]
--> [ 1 ] - دشتپى مىباشد كه معرّباً دستبى ضبط شده است ، [ 2 ] - خ ، ل : قزوين ، [ 3 ] - خ - ، ل : درّه